Vishweshwar Bhat Column: ಜಾಯುಸ್‌ ಅಂದರೆ…

ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ

ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದವಿದೆ. ಅದು ಜಾಯುಸ್ (Jayus). ಇದು ಮೂಲತಃ ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು. ಇದಕ್ಕೆ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ a joke so poorly told and unfunny you can't help but laugh ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ ಜೋಕ್ ಅಥವಾ ತಮಾಷೆ ಎಷ್ಟು ಕಳಪೆಯಾಗಿ, ನೀರಸವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ, ಆ ಜೋಕ್‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಅದು ತೀರಾ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಗು ತಡೆಯಲಾಗದೆ ನಗುವ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ‘ಜಾಯುಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಸ್ಯದ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ನಗುವಿನ ಅಂಶವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಹೇಳಿದ ರೀತಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ವಿಚಿತ್ರ ಮೌನ ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಹಾಯಕ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಕಂಡು ಜನರು ಅಪ್ರಯತ್ನ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗೊಳ್ಳೆಂದು ನಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಜಾಯುಸ್ ಆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸು ತ್ತದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ, ಇದು 1970 ಅಥವಾ 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಜಕಾರ್ತಾದ ಕಾಲೇಜು ಯುವಕರ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ (Jakarta slang) ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಎಗ್ಲಾಫ್‌ ಎಂದರೇನು?

ಜಕಾರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ‘ಜಾಯುಸ್’ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ಪದವು ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆಯಿದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ನೇಹಿತರ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಗಿಸಲು ಹೊಸ ಹೊಸ ಜೋಕ್ ಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಆದರೆ ಆತನ ಯಾವ ಜೋಕ್ ಗಳಲ್ಲೂ ನೈಜ ಹಾಸ್ಯವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ವಿ-ಲ ಪ್ರಯತ್ನ, ಮುಗ್ಧ ಮುಖಭಾವ ಮತ್ತು ನೀರಸ ಪಂಚ್‌ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ನೇಹಿತರೆಲ್ಲರೂ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆತನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಗಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಳಪೆ ಜೋಕ್ ಅಥವಾ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೂ ಆತನ ಹೆಸರೇ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ‘ಜಾಯುಸ್’ ಎಂಬ ಪದ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟ ದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು.

ಒಂದು ನೈಜ ಜಾಯುಸ್ ಸನ್ನಿವೇಶವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾದ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಜೋಕ್ ಹೇಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದು ಹಾಸ್ಯದ ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಕೇಳುಗರು ಯಾವುದೋ ಅದ್ಭುತ ಟ್ವಿ ಅಥವಾ ಜಾಣ್ಮೆಯ ನಗುವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆತ ತೀರಾ ಬಾಲಿಶವಾದ, ಅರ್ಥಹೀನವಾದ ಅಥವಾ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧ ವಾದ ನೀರಸ ಅಂತ್ಯವನ್ನು (anti- climax) ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಆ ತಕ್ಷಣ ಇಡೀ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಕ್ಷಣಗಳ ಕಾಲ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ, ಮುಜುಗರದ ಮೌನ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆ ಜೋಕ್‌ನ ಕಳಪೆತನ ಮತ್ತು ಜೋಕ್ ಹೇಳಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಮುಗ್ಧ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಉಳಿದವರು ಹೊಟ್ಟೆ ಹುಣ್ಣಾಗುವಂತೆ ನಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದೇ ಜಾಯುಸ್‌ನ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಲಕ್ಷಣ.

ಜಾಯುಸ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಹಾಸ್ಯಗಳ ಸ್ವರೂಪವು ಬಹುತೇಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ ‘ಡ್ಯಾಡ್ ಜೋP’, ‘ಪಿಜೆ’ (Poor Jokes) ಅಥವಾ ಕಳಪೆ ಪ್ರಾಸಪದಗಳ ತಮಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ‘ಸೂರ್ಯ ರಾತ್ರಿ ಏಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ?’ ಎಂದು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ‘ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಕತ್ತಲೆ ಎಂದರೆ ಭಯ’ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುವಂಥ ತೀರ ಸಪ್ಪೆಯಾದ ಜೋಕ್ ಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬೌದ್ಧಿಕ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲ, ಜಾಣ್ಮೆಯ ವ್ಯಂಗ್ಯವಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಲೆಯ ನೈಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಇಂಥ ಮಾತುಗಳನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ತೀರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮಿದುಳು ಆ ಕ್ಷುಲ್ಲಕತೆ ಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ನಗುವಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸು ತ್ತದೆ. ಹಾಸ್ಯವು ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಷ್ಟು ನಗುವಿನ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಶೇಷ.

ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಜಾಯುಸ್ ಅನುಭವವು ಮಾನವನ ನರಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಮಾನವನ ಮಿದುಳು ಒಂದು ಜೋಕ್ ಕೇಳುವಾಗ ಯಾವುದೋ ತಾರ್ಕಿಕ ಅಥವಾ ಚುರುಕಾದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಊಹಿಸಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತೀರಾ ಕಳಪೆ ಉತ್ತರ ಎದುರಾದಾಗ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಕಂದಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಾನಸಿಕ ಮುಜುಗರವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.