ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಹಾತತ್ತ್ವದವರೆಗೆ ಮಹಾಗಣಪ

ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ ಕೆ. ಕಲ್ಗುಡಿ

‘ವಕ್ರತುಂಡ ಮಹಾಕಾಯ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿ ಸಮಪ್ರಭಃ | ನಿರ್ವಿಘ್ನಂ ಕುರು ಮೇ ದೇವ ಶುಭ ಕಾರ್ಯೇಷು ಸರ್ವದಾ’ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಬದುಕಿನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾರುವ ಬೆಳಕಿನ ದೀಪಗಳು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಬ್ಬವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಹಬ್ಬ ಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಇದೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು. ಇದು ಕೇವಲ ಆರಾಧ್ಯದೇವನಾದ ವಿಘ್ನವಿನಾಶಕನ ಪೂಜೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಹಾತತ್ತ್ವದವರೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಪಯಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಮಹಾಪರ್ವವೂ ಹೌದು. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಮನೆ-ಮನಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯ ಆಗಮನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸರಳವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ರೂಪವೊಂದು ಕಲಾವಿದನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಕಾರವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನ, ಬುದ್ಧಿ, ವಿವೇಕ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೇವತಾ ರೂಪಗಳು ಕೇವಲ ಆರಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿರದೆ, ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ತತ್ತ್ವಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂತಹ ಮಹೋನ್ನತ ತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪವೇ ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Ganesha Festival: ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಈ 4 ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತನ್ನಿ; ವಾಸ್ತು ಪ್ರಕಾರ ಸಿಗಲಿದೆ ಶುಭಫಲ

ಆನೆಮುಖ, ಏಕದಂತ, ಲಂಬೋದರ, ಮೂಷಕವಾಹನ-ಗಣೇಶನ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ನಮಗೆ ಕಾಣುವುದು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ದೈವಿಕ ಆಕೃತಿ. ಆದರೆ ಆ ರೂಪದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ಜೀವನದರ್ಶನ ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಗಣಪತಿಯ ರೂಪದ ಜೀವನದರ್ಶನ ಗಣೇಶ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೇವರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಜಾಗೃತ ಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾತತ್ತ್ವ.

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಯಾವುದೇ ಶುಭಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಗಣೇಶನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಭಾರತೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಗಣೇಶನ ದೊಡ್ಡ ತಲೆ ವಿಶಾಲ ಚಿಂತನೆಯ ಸಂಕೇತ: ಗಣೇಶನ ದೊಡ್ಡ ತಲೆಯು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾದಾಗ ಸೀಮಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಶಾಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಪರಿಹಾರದ ಮಾರ್ಗ ಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವು ದಲ್ಲ; ಸರಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಜ್ಞಾನವೇ. ಗಣೇಶನ ದೊಡ್ಡ ತಲೆ ಈ ವಿವೇಕಪೂರ್ಣ ಚಿಂತನೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳು - ಆಲಿಸುವ ಕಲೆಯ ಮಹತ್ವ: ಗಣೇಶನ ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಜೀವನಪಾಠವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ-ಮೊದಲು ಕೇಳು, ನಂತರ ಮಾತನಾಡು. ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳುವವರು ಕಡಿಮೆ. ಇತರರ ಮಾತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವದಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶ್ರವಣದ ಮೂಲಕ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು-ಇವೆಲ್ಲವೂ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತ ಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಣೇಶನ ಕಿವಿಗಳು ನಮಗೆ ಹೇಳುವ ಸಂದೇಶವೇನೆಂದರೆ: ಕೇಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳೆದಾಗ ಜ್ಞಾನದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಸಣ್ಣ ಕಣ್ಣುಗಳು - ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಪಾಠ: ಗಣೇಶನ ಸಣ್ಣ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ನೋಡುವ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗುಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರತಿಭೆಯಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಅಗತ್ಯ. ಗುರಿಯ ಕಡೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೆಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ ಕಡಿಮೆ ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸು ಅಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಬಲ್ಲದು.

ಸೊಂಡಿಲು - ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಗಣೇಶನ ಸೊಂಡಿಲು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅಂಗ. ಅದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲದು; ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸ ಬಲ್ಲದು. ಇದು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಠಿಣವಾಗಿರಬೇಕು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೃದು ವಾಗಿರಬೇಕು. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಮ್ಮ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ರೂಪವೇ.

ಏಕದಂತ - ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿವೇಕ: ಗಣೇಶನ ಏಕದಂತದ ರೂಪವೂ ಆಳವಾದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು; ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕದಂತನು ನಮಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಗತ್ಯ ವಾದುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯ ನೀಡುವ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಲಂಬೋದರ - ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮತೆಯ ಸಂಕೇತ: ಗಣೇಶನ ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ರೂಪದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು. ಅದು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಅನುಭವ ಗಳನ್ನು ಸಹನೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖವೂ ಬರುತ್ತದೆ, ದುಃಖವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶಂಸೆಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಟೀಕೆಯೂ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರೌಢಿಮೆ.

ಮೂಷಿಕವಾಹನ - ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಗಣೇಶನ ವಾಹನವಾದ ಮೂಷಕವು ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಚಂಚಲವಾದ ಪ್ರಾಣಿ. ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಗಣೇಶನು ತನ್ನ ಅಽನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವುದು ಒಂದು ಸುಂದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸೂ ಅನೇಕ ಆಲೋಚನೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ಆಸೆ, ಭಯ, ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ಅಹಂಕಾರ ಮುಂತಾದವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚಂಚಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸು ನಮ್ಮನ್ನು ಆಳಬಾರದು; ನಾವು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಮೂಷಕ ವಾಹನದ ಆಂತರಿಕ ಸಂದೇಶವೆಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ವಿಘ್ನವಿನಾಯಕ ಗಣೇಶನನ್ನು ವಿಘ್ನವಿನಾಯಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ವಿಘ್ನಗಳು ಯಾವುವು? ಅಜ್ಞಾನ, ಆಲಸ್ಯ, ಅಹಂಕಾರ, ಅಸಹನೆ, ಅಸಂಯಮ, ಭಯ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ-ಇವುಗಳೇ ನಮ್ಮ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ನಿಜವಾದ ವಿಘ್ನಗಳು.

ಗಣೇಶನ ಆರಾಧನೆಯ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಹೊರಗಿನ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ದೂರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ; ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಗಣೇಶೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಗಣಪತಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ಗಹನವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ರೂಪವು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದೇ ರೂಪ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಾಶ್ವತ ನಿಯಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ: ಯಾವುದರಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇವೋ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೇ ಮರಳಬೇಕು. ಮೂರ್ತಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಗಣೇಶತತ್ತ್ವ ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕು. ಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರೂ, ಅದು ನೀಡಿದ ಜ್ಞಾನ, ವಿವೇಕ, ವಿನಯ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಚಿಂತನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಾಗಲೇ ಗಣೇಶೋ ತ್ಸವದ ನಿಜವಾದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಸಾಧ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಮಣ್ಣಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ದೈವತ್ವದಿಂದ, ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅರಳುವ ಮಹಾತತ್ತ್ವದವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪಯಣ.