S N Bhat Column: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ- ಮುಕ್ತ ಭಾರತ: ಕನಸಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದೇ ?

ಕಳಕಳಿ

ಎಸ್.ಎನ್.ಭಟ್‌, ಸೈಪಂಗಲ್ಲು

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರನ್ನು, ಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತು ಜೈಲುಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಹೂಗುಚ್ಛ ನೀಡಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿ ಸುವ ‘ಸೇಬಿನ ಹಾರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ಯನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಸಮಾಜದ ನೈತಿಕ ದಿವಾಳಿತನದ ಸಂಕೇತ.

ಭಾರತವು ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಚಂದ್ರಯಾನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಾಂತಿಯವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಸಾಧನೆಗಳು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಗತಿಯ ನಡುವೆ ಯೂ ದೇಶದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಗೆದ್ದಲು ಹುಳುವಿನಂತೆ ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಿಡುಗು ಎಂದರೆ ‘ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ’.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಚಾರ-ಮುಕ್ತ ಭಾರತ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಕನಸಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಯೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನನ್ನೂ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟಿನ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಲೋಕಾಯುಕ್ತರಾದ ನ್ಯಾ.ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಕಳಕಳಿಯುಕ್ತ ವಿಚಾರಗಳು ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿಯಾಗಿವೆ.

ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬುಡಕ್ಕೆ ಅಂಟಿದ ಹುಳು

ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹಣದ ವ್ಯವಹಾರವಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರ. ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದ ಬಹುಪಾಲು ಅನಿಷ್ಟ ಗಳಿಗೆ ಮೂಲಕಾರಣ ‘ಲೋಭ’ ಮತ್ತು ‘ಅತೃಪ್ತಿ’. ಮಾನವನ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾ ದದ್ದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುರಾಸೆಗಲ್ಲ ಎಂಬ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ತತ್ವ ಇಂದು ಮರೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಹಪಾಹಪಿ ಮಿತಿ ಮೀರಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಜ್ವಲಂತ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಗಳಂಥ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು. ಇದರ ಕಹಿಫಲವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಘಟಿಸಿದ, ವಯನಾಡು ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನ ಭೀಕರ ಗುಡ್ಡಕುಸಿತಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಮನುಷ್ಯನ ದುರಾಸೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಇಂಥ ದುರಂತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: S N Bhat Column: ಕಳಂಕದಿಂದ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ: ಬದಲಾದ ಕಾಲದ ತೀರ್ಪು

ಹಾಗೆಯೇ, ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಂದ ಲೂಟಿ ಮಾಡಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಾರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳು ‘ವೈಟ್ ಕಾಲರ್ ಕ್ರೈಂ’ ಮತ್ತು ಕೊನೆ ಯಿಲ್ಲದ ಅತೃಪ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದ ‘ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ ಯು ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಮ ಗಳಿಕೆಗಿಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗುವ ತಪ್ಪು ಹಾದಿಗಳತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಆತಂಕಕಾರಿ ಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕುಸಿತ

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಹೂ ಗುಚ್ಛ ನೀಡಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ‘ಸೇಬಿನ ಹಾರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ಯನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಸಮಾಜದ ನೈತಿಕ ದಿವಾಳಿತನದ ಸಂಕೇತ. ಇಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಾರಿತ್ರ‍್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅವನ ಬಳಿ ಇರುವ ‘ಸಂಪತ್ತು’ ಗೌರವದ ಮಾನದಂಡ ವಾಗಿದೆ. ಹಣವು ನ್ಯಾಯಯುತವಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅಕ್ರಮ ಮಾರ್ಗ ದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ್ದೇ ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಸಮಾಜವು ಮರೆತು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಈ ‘ಸಂಪತ್ತಿನ ಆರಾಧನೆ’ ಜನರನ್ನು ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯಿಂದ ದೂರ ತಳ್ಳಿ, ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ಹಣ ಗಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ದುರಾಸೆಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಸಮಾಜವು ಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸದ ಹೊರತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜ ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರ ಖಚಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.

ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಪರ್ಯಾಸ

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಾಲ್ಕು ಸ್ತಂಭಗಳಾದ ಶಾಸಕಾಂಗ, ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇಂದು ಲೋಭಿಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುವುದು ಸಮಾಜ ದಲ್ಲಿ ‘ಕಾಡಿನ ಕಾನೂನು’ ಇರಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟಿದೆಯೆಂದರೆ, ಕಾನೂನು ಕೇವಲ ‘ಜೇಡರ ಬಲೆ’ಯಂತಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಹುಳಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಆ ಬಲೆಯನ್ನು ಹರಿದು ರಾಜಾರೋಷ ವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾರೆ.

ಮಣಿಪುರದಂಥ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಮೌನ ವಾಗಿರುವುದು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಫಲವಾಗುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ತಂಭಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ತಾವು ‘ಜನರ ಸೇವಕರು’ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತು ಸಮಾಜದ ‘ಮಾಲೀಕರಂತೆ’ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅಡಿಪಾಯವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಧಿಕಾರವು ಜನಸೇವೆಗಾಗಿ ಇರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗುವ ಬದಲು, ಹಣ ಮಾಡುವ ಸುಲಭ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ.

ನಾಗರಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವಿಪರ‍್ಯಾಸವಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳ ಸೈನಿಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವನ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದರಿಂದಲೇ ನಾವು ಇಂದು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ದೇಶದ ಒಳಗಿರುವ ಭ್ರಷ್ಟರು ದೇಶವನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವು ದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಆ ಸೈನಿಕರ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ನಾವು ಬೆಲೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಸೈನಿಕನನ್ನು ಮರೆತು, ದೇಶವನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಹೂಮಾಲೆ ಹಾಕುವ ಸಮಾಜವು ಆ ಸೈನಿಕನ ಬಲಿದಾನಕ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಪಮಾನ ವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜನರ ಗುಣ-ನಡತೆಯಲ್ಲಿ.

ಮಾನವೀಯತೆಯ ಕೊರತೆ

ಭ್ರಷ್ಟಚಾರ-ಮುಕ್ತ ಭಾರತದ ಕನಸು ನನಸಾಗಬೇಕಾದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಭೂತ ಬದಲಾವಣೆ ಬರಬೇಕು. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಹೇಯ ಕೃತ್ಯವು (ಆರ್.ಜಿ.ಕರ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನ ವೈದ್ಯೆಯ ಮೇಲಿನ ಭೀಕರ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣ) ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ ಎಷ್ಟು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟೇ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅವನಲ್ಲಿ ‘ಮಾನವೀಯತೆ’ ಮತ್ತು ‘ಸಂತೃಪ್ತಿ’ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆತ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ರೋಗಿಯ ನೋವಿಗೆ ಮಿಡಿಯದ ವೃತ್ತಿಪರರು ಅಥವಾ ಸಮಾಜದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ವನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುವ ಕ್ರೂರ ಮನಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಮೌಲ್ಯಯುತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಲೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ‘ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ’ ನೀಡುವುದು ಇಂದಿನ ತರ‍್ತು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸುವ ಹಾದಿ

ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರು ಸಮಾಜದ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಕರೆ ಅತ್ಯಂತ ನೇರವಾಗಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ-ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜದ ನರ‍್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಚತರ್ಮುಖ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ‍್ಯವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ಶಕ್ತಿ ಅರಿವಾಗಬೇಕು; ಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅವರನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧರ್ಮದ ಅರಿವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ನನಗೆ ಇಷ್ಟು ಸಾಕು ಎಂಬ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು ನಮ್ಮ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ದುರಾಸೆಯ ನಡುವೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಇದರೊಂದಿಗೆ, ‘ನಾನು ಲಂಚ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಕಲ್ಪವು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಾಗದೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಶಿಸ್ತಾಗಿ ಬದಲಾಗಬೇಕು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಸರಕಾರವು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಪಾರದರ್ಶಕವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟಬೇಕು.

ಈ ನಾಲ್ಕು ಮೌಲ್ಯಗಳು ಒಂದಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಬೇರು ಸಹಿತ ಕಿತ್ತೆಸೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲಾರವು; ಇಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮಗಳ ಏಕಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯಾ ಚರಣೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸರಕಾರವು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಇ-ಗವರ್ನೆನ್ಸ್‌ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ತಂದು, ಲಂಚದ ಹಾವಳಿಗೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದರ ಜತೆಗೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಲ್ಲಿ ‘ಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಸೈನಿಕರ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಅಪಮಾನ ಮಾಡಿದಂತೆ’ ಎಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಬೇಕು. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭ್ರಷ್ಟರು ಇಡೀ ದೇಶದ ಸಂಕೇತ ವಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಸಮಾಜವು ಅಂಥವರನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ನೀಡಿ ನಮ್ಮ ನ್ನು ಕಾಯುವ ಸೈನಿಕರ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಬೆಲೆ ಸಿಗುವುದು ನಾವು ಒಳಗಿನ ಶತ್ರುವಾದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರು ಆಶಿಸಿದಂತೆ, ಸರಕಾರವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯದಾನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತು, ಸಮಾಜವು ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ದಾರಿದೀಪವಾಗಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ‘ಭ್ರಷ್ಟಚಾರ-ಮುಕ್ತ ಭಾರತ’ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಕನಸು ನನಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.

(ಲೇಖಕರು ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು)