S N Bhat Column: ಕಳಂಕದಿಂದ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ: ಬದಲಾದ ಕಾಲದ ತೀರ್ಪು

ಕಾಲಚಕ್ರ

ಎಸ್.ಎನ್.ಭಟ್‌, ಸೈಪಂಗಲ್ಲು

ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧದ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇರಾನ್‌ನ ಟೆಹರಾನ್'ನಲ್ಲಿನ ಎವಿನ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ನರ್ಗಿಸ್ ಮೊಹಮ್ಮದಿ ಅವರಿಗೆ 2023ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಘೋಷಣೆಯಾದಾಗ ವಿಶ್ವವೇ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಇರಾನ್ ಸರಕಾರ ಅವರನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತಂದ ಅಪರಾಧಿ’ ಎಂದು ಕರೆದು, ಫೆಬ್ರವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಏಳೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿದೆ.

ಸರಕಾರಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ‘ಅಪರಾಧಿ’ ಎನ್ನುವುದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ದಲ್ಲಿರುವವರ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಘಟನೆಯು ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇಂದು ನಾವು ಯಾರನ್ನು ಮಹಾನ್ ನಾಯಕರೆಂದು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅವರು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಅಂದಿನ ಸರಕಾರ ‘ಭಯೋತ್ಪಾದಕ’ ಎಂದು ಕರೆದು 27 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಕಾಲಚಕ್ರ ಉರುಳಿದಂತೆ ಅದೇ ಮಂಡೇಲಾ ದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು ಮತ್ತು ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತ ರತ್ನದಂಥ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಅಂಗ್ ಸಾನ್ ಸೂ ಕಿ ಕೂಡ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಗೃಹಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಮಾನವೀಯತೆಯ ಕೋಟು

ಇನ್ನು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನ್ ವಿಮೋಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಾಯಕ ಯಾಸರ್ ಅರಾ-ತ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ‘ಭಯೋತ್ಪಾದಕ’ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಚ್ಚಿದ್ದರೂ, 1994ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹೇಗೆ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಹತ್ತಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ‘ಬ್ಯಾಂಡಿಟ್ ಕ್ವೀನ್’ ಫೂಲನ್ ದೇವಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ದರೋಡೆ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯಂಥ ಅನೇಕ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಕರಣಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಜೈಲುಶಿಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ದೀನದಲಿತರ ಧ್ವನಿಯಾದರು.

ಅವರ ಜೀವನಗಾಥೆಯ ಚಿತ್ರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅಂತೆಯೇ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿನಾಯಕ ದಾಮೋದರ್ ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರವು ಕಠಿಣ ‘ಕಾಲಾ ಪಾನಿ’ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಪರಾಧಿ ಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು.

ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಈ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಸಂಜಯ್ ದತ್ 1993ರ ಮುಂಬೈ ಸ್ಫೋಟದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಅವರ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಇಸ್ರೋ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಸ್.ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್ ಅವರ ಮೇಲೆ 1994ರಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ‘ದೇಶದ್ರೋಹ’ದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ದಶಕಗಳ ನಂತರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಸರಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಪ್ಪು ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಸರಿಪಡಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವು ‘ಕಳಂಕ’ ಮತ್ತು ‘ಗೌರವ’ದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. 2002ರ ಗುಜರಾತ್ ಗಲಭೆಯ ನಂತರ, ಅಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೋದಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿ ಬಂದವು.

ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಅವರನ್ನು ‘ಅಪರಾಧಿ’ಯ ಸ್ಥಾನ ದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಮೆರಿಕದಂಥ ದೇಶಗಳು ಅವರಿಗೆ ವೀಸಾ ನಿರಾಕರಿಸಿ ಅಂತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅವರಿಗೆ ‘ಕ್ಲೀನ್ ಚಿಟ್’ ನೀಡಿತು.

ಆ ಕಳಂಕದ ಕರಾಳಛಾಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮೋದಿ, ಸತತ ಮೂರು ಬಾರಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದರು. ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಬಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಅಮೆರಿಕ, ಯುಎಇ ಮತ್ತು- ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರವು ರಾಜಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ‘ಕಳಂಕ’ವು ಹೇಗೆ ‘ಗೌರವ’ವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಜರುದ್ದೀನ್ ‘ಮ್ಯಾಚ್ ಫಿಕ್ಸಿಂಗ್’ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಆಜೀವ ನಿಷೇಧ ಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅವರು ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸೋನಂ ವಾಂಗ್‌ ಚುಕ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೆಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಲಡಾಖ್ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಹೋರಾಟದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಸರಕಾರದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ‘ಕಾನೂನು-ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವವರು’ ಎನಿಸಿ ಗೃಹಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಸತ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ: ಇಂದಿನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಅಥವಾ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಳೆಯ ನಾಯಕನಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮಿ ನಾಳೆಯ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಬಹುದು.

ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತ

ಕಾನೂನು ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿರುವ ನಿಯಮವಲ್ಲ; ಅದು ಆಯಾ ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದೇಶದ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಚಕಾರ ತರುವ ಯಾವುದೇ ಧ್ವನಿಯ ಮೇಲೆ ‘ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ’ ಎಂದು ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸು ವವರು ಅಥವಾ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲು ಬಯಸುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಅಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘ಅಪರಾಧಿ’ಗಳಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ‘ದೇಶದ್ರೋಹ’ದ ಕಾನೂನು ಅಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಬಳಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ; ಅದು ಆಳುವವರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನರ್ಗಿಸ್ ಮೊಹಮ್ಮದಿ ಅವರ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಇರಾನ್ ಸರಕಾರದ ಭದ್ರತಾ ಕಾನೂನುಗಳು ಅವರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟವನ್ನು ‘ಅಪರಾಧ’ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸು ತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೈಜ ಕೊಡುಗೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೊಬೆಲ್‌ನಂಥ ಗೌರವಗಳು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರ ‘ಉದ್ದೇಶ’ ಮತ್ತು ‘ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೊಡುಗೆ’ಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂಕೇತ ವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತವೆ.

ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅಥವಾ ನರ್ಗಿಸ್ ಮೊಹಮ್ಮದಿ ಅವರ ಹೋರಾಟವು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಂಥ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಇತ್ತು. ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯು ಇಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಆಯಾ ದೇಶದ ಸರಕಾರಗಳು ಲಗತ್ತಿಸಿದ ‘ಅಪರಾಧಿ’ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ನೈತಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷ

ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾಗಿರುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ನೈತಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದು ನೈತಿಕವಾಗಿ ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತು). ನೈತಿಕ ವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಸಂಕುಚಿತ ಮತ್ತು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಜಾಗತಿಕ ಸಮುದಾಯವು ಇಂಥವರನ್ನು ಸಮಾಜದ ‘ನೈಜ ರಾಯಭಾರಿಗಳು’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಕಾನೂನು ಅವರನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ನೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿದರೂ, ಅವರ ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಅವರನ್ನು ಕೊನೆಗೆ ‘ಪದ್ಮ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಇದು ‘ಕಾನೂನು ಸೋತರೂ ನೈತಿಕತೆ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಿತೂರಿಗಳ ನಡುವಿನ ಈ ಸಂಘರ್ಷವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನರ್ಗಿಸ್ ಮೊಹಮ್ಮದಿ ಅವರಂಥವರ ಜೀವನವು ಜೈಲುಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಧ್ವನಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

(ಲೇಖಕರು ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು)