Vishweshwar Bhat Column: 'ಮಾರಿಯೋ': ಬದುಕಿನ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿದ ಮಾಂತ್ರಿಕ

ಇದೇ ಅಂತರಂಗ ಸುದ್ದಿ

ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ಶೈಲಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಷನ್ ಅಥವಾ ಗೋವಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಯೊಂದು ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಣ್ಮೆ ಅದ್ಭುತ. ಅವರ ಬ್ರಷ್‌ಗೆ ಮನುಷ್ಯರ ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಸುಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ಅವರ ಅಂತರಂಗದ ವಿಚಿತ್ರ ತುಡಿತಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದವು.

ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಲೋಕದ ಅಪ್ರತಿಮ ಪ್ರತಿಭೆ, ಗೋವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಮಾರಿಯೋ ಮಿರಾಂಡಾ ಬದುಕಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಮೊನ್ನೆ ಮೇ ಎರಡರಂದು ನೂರು ವರ್ಷ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಕುಂಚದ ಮೂಲಕ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳನ್ನು ನಗಿಸಿದ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕಲಾಲೋಕದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಧ್ಯಾಯ.

ಗೋವಾದ ಸುಂದರ ಪರಿಸರ, ಮುಂಬೈನ ಗಿಜಿಗುಡುವ ಬೀದಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ನಡೆವಳಿಕೆ, ಹಾವಭಾವ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಮಿರಾಂಡಾ, ತಮ್ಮ ಮೋಹಕ ಗೆರೆಗಳಿಂದಲೇ ಸುಪರಿಚಿತರಾದವರು.

ನಾನು ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದು ನನ್ನ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ‘ದಿ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ವೀಕ್ಲಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಅವರ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೇ, ಅಂದಿನ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತಿದ್ದವು. ಮೂಲತಃ ಗೋವಾದವರಾದ ಮಾರಿಯೋ ಅವರಿಗೆ ಮುಂಬೈ ನಾಡಿಮಿಡಿತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಮಾರಿಯೋ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಸಾಥ್ ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆ ಲೇಖನಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.‌

ಆ ಕಾಲದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಿಯೋ ಅಪವಾದವಾಗಿದ್ದರು. ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಕೂಡ ಅವರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ, ‘ಮಾರಿಯೋ, ಲೇಖನ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗ ತುಂಬಲು ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿಕೊಡಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬೇಸರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪದಗಳ ಅನುಕೂಲ, ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಡಾಗ್-ಇಯರಿಂಗ್

ನಗುನಗುತ್ತಲೇ ಲೇಖನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದಪ್ಪನೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳ ಅಥವಾ ಬಾಲಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿದ ನಾಯಿಯ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿ ಜಾಗ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಂತ ‘ದಿ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ವೀಕ್ಲಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜತೆ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಬಾಚಿ ಕರ್ಕಾರಿಯಾ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಮಾರಿಯೋ ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಷಕರು ಗೋಡೆ ಹಾಳು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಬೈಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ತಾಯಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಾರಿಯೋಗೆ ‘ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಡೈರಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟು, ನಿನಗೆ ಏನು ಅನಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಈ ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸು’ ಎಂದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.

ಇದು ಮಿರಾಂಡಾ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸಾಯು ವವರೆಗೂ ಅಂಥ ನೂರಾರು ಡೈರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾರಿಯೋ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಪಡೆದವರಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಅವರೇ ಗುರು. ಅವರು ಮುಂಬೈನ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದವರು. ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಇದ್ದದ್ದು ಕೇವಲ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ವೀಕ್ಷಣಾ ಶಕ್ತಿ.

ಮಾರಿಯೋ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೋಚದ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿದ್ದರು. ಪಾರ್ಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತನಾಡು ತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಂದು ಗಮನಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳೇ ಮರುದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದವು.

ಮಿರಾಂಡಾ ಅವರು ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಮುಂಬೈ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂಬೈನ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲುಗಳು, ಅಲ್ಲಿನ ಮಳೆ, ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯುಸಿ ಜನರ ಜೀವನ ವನ್ನು ಅವರು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ರೀತಿ ಅಪೂರ್ವ. ಅವರು ಗೋವಾವನ್ನು ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ‘ಬಣ್ಣ’ದ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸಿದರೆ, ಮುಂಬೈಯನ್ನು ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.

ಮಾರಿಯೋ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ‘ಪಂಚ್’ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿ ಅವರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ‘ಭಾರತೀಯ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆ’ಯಿರುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಮಾರಿಯೋ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ‘ಮಿಸ್ ಫೊನ್ಸೆಕಾ’ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಮಹಿಳೆ ಯರ ನಡೆವಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅವರು ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಪಾತ್ರವು ಎಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತೆಂದರೆ, ಜನರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದೇ ನಂಬಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೇವಲ ಕಾರ್ಟೂನ್ ಬಿಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕ ಗಳಿಗೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಖುಷ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಳೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಿನಿಮಾ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಅವರ ಕಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ಶೈಲಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು.

ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಡಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಷನ್ ಅಥವಾ ಗೋವಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ನಾಯಿ, ಬೆಕ್ಕು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಪ್ಪಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಣ್ಮೆ ಅದ್ಭುತ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿ ದರು.

ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸಮಾಗಮ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಬೈನ ಗಡಿಬಿಡಿ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಗೋವಾದ ಪ್ರಶಾಂತ ಜೀವನ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕಲಾವಿದ ಇವರು.

‘ಗೋವಾ ಎಂದರೆ ಮಾರಿಯೋ, ಮಾರಿಯೋ ಎಂದರೆ ಗೋವಾ’ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಅವಿನಾ ಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಗೋವಾದ ಕೆಫೆಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇಂದು ಗೋವಾಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ, ಪಣಜಿಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ರಾರಾಜಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಗೋವಾದ ಲೌಟೋಲಿಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆ ಸುಮಾರು 300 ವರ್ಷ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದು. ಅದನ್ನು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಅವರ ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮನೆಯ ಕಳೆದರು. ಮಾರಿಯೋ ಮಿರಾಂಡಾ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಅವರು ಕೇವಲ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಲಿಲ್ಲ, ಆ ಗೆರೆಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದರು. ಕಲೆಗೆ ಮಾರಿಯೋ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಅವರು ನಿಧನರಾದ ನಂತರ (2012ರಲ್ಲಿ) ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಅವರಿಗೆ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ‘ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ’ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.

ಮುಂಬೈನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಕೆಫೆ ಮೊಂಡೆಗರ್’ಗೆ ಹೋದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ವಾದ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಫೆಯ ಮಾಲೀಕರು ಮಿರಾಂಡಾ ಅವರಿಗೆ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯದೇ ಕೇವಲ ಸ್ನೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಇಂದು ಆ ಕೆಫೆಯು ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ಕಲೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ.

ಮಾರಿಯೋ ಗೆರೆಗಳ ಲೋಕವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೊರಬರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅವರ ಚಿತ್ರಪಟಗಳೆಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಕಪ್ಪು ಶಾಯಿಯ ಆಟವಲ್ಲ. ಅದು ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಮುಂಬೈನ ಲೋಕಲ್ ಟ್ರೈನಿನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲಿ ಬರುವ ಬೆವರಿನ ವಾಸನೆ, ಮಳೆಗಾಲದ ಗೋವಾದ ಹಳೆಯ ಮಾಡಿನಿಂದ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಮಿಸ್ ಫೊನ್ಸೆಕಾಳ ಟೈಪ್ರೈಟರ್‌ನಿಂದ ಉದುರುವ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸದ್ದು. ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ಪ್ರತಿ ಚಿತ್ರವೂ ಒಂದು ಕಿರು ಕಾದಂಬರಿ ಯನ್ನು ತನ್ನೊಡಲಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಗೆರೆಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ನವಿರಾಗಿ ತಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ,

ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮದೇ ಅಸಂಗತ ಬದುಕನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವೇ ಮುಗುಳ್ನಗುವಂತೆ ಮಾಡು ತ್ತವೆ. ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ಬ್ರಷ್‌ಗೆ ಮನುಷ್ಯರ ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಸುಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ಅವರ ಅಂತರಂಗದ ವಿಚಿತ್ರ ತುಡಿತಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಜನಸಂದಣಿಯ ನಡುವೆಯೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ಎಷ್ಟು ಏಕಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಆತ್ಮೀಯ ರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೆಂದರೆ, ಅದು ಅಪ್ಪಟ ಕಾವ್ಯದಂತಿತ್ತು.

ಮಿಸ್ ಫೊನ್ಸೆಕಾಳ ಆ ಎತ್ತರದ ಕೇಶಾಲಂಕಾರ ಕೇವಲ ಒಂದು ಫ್ಯಾಷನ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಹಾನಗರದ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಕಲೆ ಎಂದರೆ ಮುಗಿಯದ ಸಂಜೆಗಳ ಹರಟೆ, ಬೀದಿಯಂಚಿನ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸುಮ್ಮನೆ ಹಾದುಹೋಗುವವರನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಸುಖ.

ಅಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯೂ ಒಂದು ಲಹರಿಯೇ, -ನ್ಸೆಕಾಳ ಗಂಭೀರ ಮುಖವೂ ಒಂದು ಸಂಭ್ರಮವೇ. ಕೊನೆಗೂ ಮಾರಿಯೋ ಉಳಿಸಿ ಹೋಗಿರುವುದು ಕೇವಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಬದುಕನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ವನ್ನು. ಅವರ ಗೆರೆಗಳು ಸದಾ ಒಂದಿಂದು ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ.

ಬದುಕಿನ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯದ ಲೇಪನದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿಬಿಡುವ ಆ ಕಲೆಗಾರಿಕೆ ನಮಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಆಸರೆ. ಅವರು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಬಿಡಿಸಿದ ಆ ಗೋವಾ, ಆ ಮುಂಬೈ ಈಗ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆ ಚಿತ್ರಗಳ ಒಳಗಿನ ಹಸಿವು, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮುಗ್ಧತೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದಿಗೂ ಮಾಸದ ಒಂದು ಮಧುರ ಸ್ಮೃತಿ. ಮಾರಿಯೋ ಮಿರಾಂಡಾ ಎಂದರೆ ಅದು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಮಾಯಕ ಕಲಾವಿದ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬೆರಗಿನಿಂದ ನೋಡುವ ಒಂದು ಕಿಟಕಿ!

ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇಕೆ?

ಅಮೆರಿಕದ ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರ, ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಅನ್ವೇಷಕ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಆಗಾಗ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ - ‘ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ.’ ಅವರ ಈ ಮಾತು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಾಭಾಸದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಅದು ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೂಲ ರಹಸ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅನೇಕರು ಈಗಲೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರೈವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ‘ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬರೆದಿತ್ತು. ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಯಾಕೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿತ್ತು.

‘ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನು ನಂಬು, ಆಗಲೇ ಜಯ ಸಿಗುವುದು’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ, ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇಕೆ? ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೇಲಿದ್ದ ಅಪನಂಬಿಕೆ ಯನ್ನು, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಿರಬಹುದಾ? ಮನುಷ್ಯನ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶತ್ರು ಎಂದರೆ ಅದು ‘ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಹಂಕಾರ’.

ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದೇ ಸರಿ, ನನಗೆಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಂದಾಗ ಕಲಿಕೆ ನಿಂತು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು, ಮನುಷ್ಯ ಸಹಜವಾಗಿ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೂ, ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆಂದು. ಈ ‘ಸ್ವ-ಅಪನಂಬಿಕೆ’ ಅವರನ್ನು ಸದಾ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಿರಬಹುದು.

ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಂಶೋಧಕ ಅಥವಾ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ದೋಷ ಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ದರು.

ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಹದಿಮೂರು ಸದ್ಗುಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ನೈತಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅತೀವ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರ ಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ತಾವು ದಾರಿ ತಪ್ಪಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿದಿನ ತಮ್ಮ ನಡೆವಳಿಕೆಯನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು.

‘ಇಂದು ನಾನು ಮಿತವಾಗಿ ಉಂಡೆನೆ? ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿದೆನೆ?’ ಎಂದು ಅವರು ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಈ ‘ಅಪನಂಬಿಕೆ’ ಅವರನ್ನು ಶಿಸ್ತಿನ ಕಡೆಗೆ ತಳ್ಳಿತು. ಶಿಸ್ತು ಅವರನ್ನುಯಶಸ್ಸಿನ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಅವರು ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಾಗ ‘ಖಂಡಿತ’ವಾಗಿಯೂ, ‘ನಿಸ್ಸಂದೇಹ’ವಾಗಿ ಎಂಬಂಥ ಕಠಿಣ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರಂತೆ.

ಬದಲಾಗಿ ‘ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ’, ‘ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸರಿಯಿರಬಹುದು’ ಎಂಬ ಮೃದುವಾದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಂತೆ. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಗಳು ತಪ್ಪಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಹ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅವರು ಇತರರ ಮಾತು ಗಳನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನಮ್ರತೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. - ದೇಶದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಈ ಗುಣವೇ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.

ತಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇ ಅಂತಿಮ ಎನ್ನುವವನು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವವನು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಸದಾ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಅವರ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಕುರುಡಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು. ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಸಂಶಯದಿಂದ ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದು ವಿಜ್ಞಾನದ ಧರ್ಮ.

ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ತಾರ್ಕಿಕ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಸಂಶಯದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಗೆದ್ದಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಅತಿಯಾದ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ.

‘ನಾನು ತಪ್ಪು ಮಾಡಬಹುದು’ ಎಂಬ ಅರಿವು ಅವರನ್ನು ಸದಾ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇ ಪಿಸಿತು. ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆ ಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾದ ಮಮಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ, ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಅವರಂತೆ ನಮಗೂ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ‘ಸಂದೇಹ’ ಇದ್ದರೆ, ನಾವು ಇತರರ ಮಾತಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ, ಹೊಸದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತೇವೆ.

ತನ್ನನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲ. ಆ ಗೆಲುವು ಶುರುವಾಗುವುದು ತನ್ನ ಮಿತಿಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ. ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಡಾಲರ್ ನೋಟಿನ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚುತ್ತಿರುವುದು ಅವರ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರ ಈ ಅಪೂರ್ವ ‘ಸ್ವಯಂ-ತಿದ್ದುಪಡಿ’ ಗುಣದಿಂದಾಗಿ.