Dr Sadhanashree Column: ಶಿವರಾತ್ರಿ: ದೇಹಶುದ್ಧಿಯೆಂಬ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿವರೆಗೆ

ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವೆಂಬ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ

ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಮಧುರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರ ಗೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ, ಮಹತ್ವದ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವಾದ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನ ದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ- ಅದುವೇ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಇದು ಜಾಗೃತಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಆಚರಣೆ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಒಳಗಿನ ಪರಿವರ್ತನೆ.

ಈ ಮಹಾರಾತ್ರಿಯು, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅವಕಾಶ. ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಕಾಲವೇ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಧಿಕಾಲ.

ಶಿಶಿರ ಋತುವಿನ ತಂಪು ಮತ್ತು ಜಡತ್ವದ ನಂತರ, ವಸಂತ ಋತು ತನ್ನ ಮೃದು ಚೈತನ್ಯ ವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಶಿರದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಕಫ ದೋಷವು, ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಫ ದೋಷವು ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೋಪ ಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಯುರ್ವೇದ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಾರ, ಆಲಸ್ಯ, ಹೆಚ್ಚು ನಿದ್ರೆ, ಮಂದಾಗ್ನಿ, ಕಫ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜು ಕರಗುವಂತೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚಿತವಾದ ಕಫ ಬಿಸಿಲಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದ್ರವೀಕೃತವಾಗಿ ಚಲನೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Dr Sadhanashree Column: ಮಿತಿ ಮೀರಿದರೆ ಉಪ್ಪು, ಬೇಗ ಆವರಿಸುವುದು ಮುಪ್ಪು

ಇಂಥ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಯು ನಮಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ- ‘ಸ್ತಬ್ಧತೆಯಿಂದ ಚೈತನ್ಯದತ್ತ ಸಾಗುವ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ’ ಎಂದು. ಈ ರಾತ್ರಿಯ ಅಧಿಪತಿ, ಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಶಿವನು, ತಮಸ್ಸನ್ನು ಭಸ್ಮಗೊಳಿಸುವ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿ. ಶಿವನ ತತ್ತ್ವವೇ ಲಯ ಮತ್ತು ಪುನರುದಯ.

ಅವನ ತೃತೀಯ ನೇತ್ರವು ಅeನವನ್ನು ದಹಿಸುವ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯ ಪ್ರತೀಕ. ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಪುಷ್ಪಿಸುವಂತೆ, ಶಿವರಾತ್ರಿಯು ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಋತುಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಚರ್ಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ವಸಂತ ಋತು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ನಿರ್ಮಲ ವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ, ದಕ್ಷಿಣಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ, ಮರಗಳು ಹೊಸ ಮೊಗ್ಗು, ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅರಳುತ್ತವೆ; ಕೋಗಿಲೆ ಮತ್ತು ಜೇನುಹುಳುಗಳ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಭೂಮಿ ಮಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ದೇಹದೊಳಗೆ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಹಿಮಶೀತಲ ವಾತಾವರಣ ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧ-ಗುರು ಆಹಾರದಿಂದ ಶಿಶಿರದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಕಫ, ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ಕರಗಿ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ದ್ರವೀಕೃತ ಕಫವು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಜೀರ್ಣ, ಕಫ ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳು- ಕೆಮ್ಮು, ಅಸ್ತಮಾ, ಅಲರ್ಜಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶ ತೊಂದರೆಗಳು, ಜ್ವರ, ತಲೆನೋವು, ಮಧುಮೇಹ ಇತ್ಯಾದಿ- ಕಾಣಿಸಬಹುದು.

ದೇಹಬಲ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಫ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಪಂಚಕರ್ಮ ಕ್ರಮಗಳಾದ ವಮನ, ನಸ್ಯ, ಧೂಮಪಾನ, ಗಂಡೂಷ (ಪರಿಣತ ವೈದ್ಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ) ಉಪಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಸೌಮ್ಯ ಕಫ ವಿಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಿಯಾದ ವಸಂತ ಋತುಚರ್ಯೆಯೇ ಸಮರ್ಪಕ ಪರಿಹಾರ. ಅಭ್ಯಂಗ ಮತ್ತು ನಸ್ಯ (ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಂಥ ಕಫಹರ ತೈಲಗಳಿಂದ), ಉದ್ದ್ವರ್ತನ, ಮಿತ ವ್ಯಾಯಾಮ (ಅರ್ಧಶಕ್ತಿ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ), ಹಗಲು ನಿದ್ರಾ ತ್ಯಾಗ- ಇವು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ.

ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಕಟು-ತಿಕ್ತ-ಕಷಾಯ ರಸ ಪ್ರಧಾನ, ಉಷ್ಣ, ಲಘು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣ ವಾಗುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ; ಹಳೆಯ ಧಾನ್ಯಗಳು, ಜೋಳ, ಯವ, ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ, ಹೆಸರು ಬೇಳೆ, ಮಜ್ಜಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ. ಸಿಹಿ-ಹುಳಿ-ಉಪ್ಪು, ಅತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧ , ತಣ್ಣನೆಯ, ಜೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಜಡವಾದ ಆಹಾರ, ಉದ್ದಿನಬೇಳೆ, ಮೈದಾ, ಪನ್ನೀರ್, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು, ಹಾಲಿನ ಶೇಕ್, ಕರಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಮೊಸರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷಿದ್ಧ. ಅಗ್ನಿ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸ ಬಹುದು. ಹಗಲು ಊಟದ ನಂತರ ನಿದ್ರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಜ್ಯ. ಜಾಗರಣೆ: ಭಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆಯುರ್ವೇದದ ಜ್ಞಾನವೂ ಹೌದು

ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಒಂದು. ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆಯಿಂದ ಭಜನೆ, ಧ್ಯಾನ, ಜಪ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಕಾಲವು ಕಫ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವದ ಸಮಯ. ನಿದ್ರೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೊಳಿಸಿ ದರೂ, ವಸಂತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ನಿದ್ರೆ ಕಫದ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ಆಯುರ್ವೇದವು ಹೇಳುವಂತೆ, ಕಫದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಘು, ಚುರುಕು, ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಕ್ರಮಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಜಾಗರಣೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಜಾಗೃತಿ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಭಾರವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಪಾಯವೂ ಆಗಬಹುದು.

ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಸತ್ವದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ದೇಹದ ಜಾಗರಣೆ ಅಲ್ಲ, ಜತೆಗೆ ಚೇತನದ ಜಾಗೃತಿಯೂ ಹೌದು.

‘ಜಾಗರಣೆ’ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಿದ್ರೆ ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಅಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು. ಆಯುರ್ವೇದದ ತ್ರಿಗುಣ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಫ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಭಾರ, ಜಡತ್ವ, ಆಲಸ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯು ಆ ಭಾರವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ, ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಉಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶ.

ಉಪವಾಸ: ಕಫ ಶಮನ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿದೀಪನ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಉಪವಾಸದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಫದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಲಂಘನಂ’- ಉಪವಾಸವು ಮೊದಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆ. ಉಪವಾಸವು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆಮವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಲಘು ಆಹಾರ, ಫಲಾಹಾರ ಅಥವಾ ನಿರ್ಜಲ ವ್ರತ- ನಿಮ್ಮ ದೇಹಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯಾವ ರೂಪದ ಆಚರಿಸಿದರೂ, ಅದು ದೇಹಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುವ ಒಂದು ಅವಕಾಶ.

ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಂದವಾಗಿರುವ ಜಠರಾಗ್ನಿಗೆ ಉಪವಾಸವು ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ವಿಷಮಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಇದು ಚಾಲನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ನೋಡಿದರೆ, ಶಿವರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸವು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ಆಚರಣೆ ಅಲ್ಲ, ಜತೆಗೆ ಋತುಚರ್ಯೆಯ ಭಾಗ.

ರಾತ್ರಿಯ ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಬೆಳಕು

ಶಿವರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಮೀಪದ ಈ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಹೊರಗಿನ ಅಂಧಕಾರವು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಅಂಧಕಾರದ ನಾವು ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತೇವೆ, ಜಪ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ, ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಸಂದೇಶ- ಹೊರಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯ ನಡುವೆ ಒಳಗಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಾಣುವ ಪ್ರಯತ್ನ.

ವಸಂತವು ಪುಷ್ಪಿಸುವ ಕಾಲ. ಮರಗಳ ಒಣ ಎಲೆಗಳು ಬಿದ್ದು, ಹೊಸ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮೂಡುವ ಕಾಲ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು, ಆಲಸ್ಯ, ಅಜ್ಞಾನ ಕರಗಿ, ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡುವ ಸಮಯವೇ ಶಿವರಾತ್ರಿ. ಈ ಹಬ್ಬ ನಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: “ನಿನ್ನೊಳಗಿನ ಕಫವನ್ನು ಕರಗಿಸು, ನಿನ್ನೊಳಗಿನ ತಮಸ್ಸನ್ನು ದಹಿಸು, ನಿನ್ನೊಳಗಿನ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತುಕೋ" ಎಂದು.

ಋತುಸಂಧಿ: ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶ

ಶಿಶಿರದಿಂದ ವಸಂತಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಂಧಿಕಾಲವನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದವು ‘ಋತುಸಂಧಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಹವು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ, ಜೀವನಶೈಲಿ, ಚಿಂತನೆ- ಎಲ್ಲವೂ ಸಮತೋಲನ ದಲ್ಲಿರಬೇಕು.

ಶಿವರಾತ್ರಿ ಈ ಸಂಧಿಕಾಲದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅಸಾಧಾರಣ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕತೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಗತಿ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಘು ಆಹಾರ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಉಷ್ಣ ಜಲಪಾನ, ಕಫ ಶಮನ ಕ್ರಮಗಳು ಉಪಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸವು ಈ ಋತುಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹ-ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮತೋಲನ ನೀಡುವ ಸಾಧನೆ.

ನಿದ್ರಾ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಶಿವರಾತ್ರಿ ಯಂದು ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರದ ದಿನದ ಆಚರಣೆಯೂ ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರಾಭಾವವಾಗಿದೆಯಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಪೂರೈಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ತ್ರಯೋಪಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ವ್ಯತ್ಯಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಆಯುರ್ವೇದದ ಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಜಾಗರಣೆಯ ನಂತರದ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯ ಅಭ್ಯಂಗ ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ. ನಂತರ ಉಷ್ಣಜಲ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಕಫ-ವಾತದ ಪ್ರಭಾವ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹ-ಮನಸ್ಸು ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಿದ್ರೆ ತಪ್ಪಿದೆಯೋ, ಅದರ ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ನಿದ್ರೆ ಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ದಿನ ಪೂರೈಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ನಿದ್ರೆ ತಪ್ಪಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನ ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ಮೊದಲು ಇರಬೇಕು.

ಎದ್ದು ಬಂದ ನಂತರ, ತಮ್ಮ ನಿಯತ ಆಹಾರ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಲಘು, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಜಾಗರಣೆಯ ನಂತರದ ದಿನ ಹೊಟ್ಟೆತುಂಬ ಊಟ ಮಾಡಿ ನಂತರ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಫದ ಪ್ರಚೋದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಾರ, ಆಲಸ್ಯ, ಅಜೀರ್ಣ ಮುಂತಾದ ತೊಂದರೆಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಜಾಗರಣೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಜೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಒಳಿತು. ಬದಲಾಗಿ ಲಘು, ಉಷ್ಣ, ಸುಪಾಚ್ಯ ಆಹಾರ- ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗಂಜಿ, ಸೂಪ್, ತಿಳಿಸಾರು ಅನ್ನ- ಸೇವಿಸುವುದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರ.

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೂ ದೇಹದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಯುರ್ವೇದದ ಸೌಂದರ್ಯ. ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಿದ ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಜ್ಞಾನ ಪೂರ್ಣ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹ-ಮನಸ್ಸಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಲಿ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಸಂತ

ವಸಂತವು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಹೂವುಗಳ ಕಾಲವಲ್ಲ, ಜತೆಗೆ ಒಳಗಿನ ಅರಳಿಕೆಯ ಕಾಲವೂ ಹೌದು. ಶಿವರಾತ್ರಿ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶ. ಶಿವನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಲೆಗಳು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ. ತಮಸ್ಸು ಕರಗಿ, ಸತ್ವ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಶಿವನ ಭಸ್ಮಾಭರಣವು ನಮಗೆ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ- ಎಲ್ಲವೂ ನಶ್ವರ, ಆದರೆ ಆತ್ಮಚೈತನ್ಯ ಶಾಶ್ವತ. ವಸಂತದ ಪುಷ್ಪಗಳು ಕ್ಷಣಿಕವಾದರೂ, ಅವು ನೀಡುವ ಸೌಂದರ್ಯ ಅನಂತ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಜೀವನದ ಸಂಧಿಕಾಲಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದರೂ, ಅವು ನೀಡುವ ಜ್ಞಾನ ಶಾಶ್ವತ.

ಸ್ನೇಹಿತರೇ, ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪರ್ವದಿನವಲ್ಲ; ಅದು ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಸಮನ್ವಯದ ರಾತ್ರಿ. ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕಫದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿತಗೊಳಿಸಿ, ತಮಸ್ಸನ್ನು ದಹಿಸಿ, ಸತ್ವವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಒಂದು ಅವಕಾಶವಿದು.

ಪ್ರಕೃತಿ ಪುಷ್ಪಿಸುವಂತೆ, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಚೈತನ್ಯವೂ ಅರಳಲಿ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಜಾಗರಣೆ ಕೇವಲ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯುವ ಜಾಗರಣೆ ಆಗದೆ, ಚೇತನದ ಜಾಗರಣೆ ಆಗಲಿ. ಉಪವಾಸ ಕೇವಲ ಆಹಾರ ತ್ಯಾಗವಾಗದೆ, ಅಜ್ಞಾನದ ತ್ಯಾಗವಾಗಲಿ. ಈ ಮಹಾರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಹೊರಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಹೃದಯಮಂದಿರಕ್ಕೂ ದೀಪ ಹಚ್ಚೋಣ.

ಕಫದ ಭಾರ ಕರಗಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮಂಜು ದೂರ ಮಾಡಿ, ಶಿವತತ್ತ್ವದ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಪುನಃ ರೂಪಿಸೋಣ. ಇದೇ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ನಿಜವಾದ ವಸಂತ- ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ.