Vishweshwar Bhat Column: ಸಿ.ಆರ್. ಮ್ಯಾಂಡಿ ನೆನಪು
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಭಾರತೀಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಈ ಅಪರೂಪದ ಐರಿಶ್ ಕನಸುಗಾರನ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸಾಧನೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯವೇ ಸರಿ. ಮೂಲತಃ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನವರಾದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಆರ್. ಮ್ಯಾಂಡಿ (ಗೆಳೆಯರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ‘ಶಾನ್’ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು), ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನಜೀವನದ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರು ಹೋದರು.
-
ಸಂಪಾದಕರ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ
ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ದಿ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ವೀಕ್ಲಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ದ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಬರೆದವರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಸಿ.ಆರ್. ಮ್ಯಾಂಡಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಅಗ್ರಗಣ್ಯವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಭ್ರಮದ ನಡುವಿನ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ 1947ರಿಂದ 1959ರವರೆಗೆ ‘ವೀಕ್ಲಿ’ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದ ಮ್ಯಾಂಡಿ, ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಭಾರತೀಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಈ ಅಪರೂಪದ ಐರಿಶ್ ಕನಸುಗಾರನ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸಾಧನೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯವೇ ಸರಿ. ಮೂಲತಃ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನವರಾದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಆರ್. ಮ್ಯಾಂಡಿ (ಗೆಳೆಯರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ‘ಶಾನ್’ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು), ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಜನಜೀವನದ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋದರು.
1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆಯ ಬೋರಿ ಬಂದರ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ‘ದಿ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ವೀಕ್ಲಿ’ಯ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಮ್ಯಾಂಡಿ ಅವರ ಕೈಗೆ ಬಂತು. ಆ ಕಾಲದವರೆಗೂ ‘ವೀಕ್ಲಿ’ ಕೇವಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಇದ್ದ, ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಸುದ್ದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್ ಪಾರ್ಟಿಗಳ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆ ಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಬದಲಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ನಾಡಿಮಿಡಿತವನ್ನು ಅರಿತ ಮ್ಯಾಂಡಿ, ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ಖ್ಯಾತ ಕ್ರೈಂ ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಬಲ್ಜೀತ್
ಮ್ಯಾಂಡಿ ಅವರ ಸಂಪಾದಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ‘ವೀಕ್ಲಿ’ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಲಂಡನ್ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ನಿಲ್ಲುವ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಬಾರದು, ಅದು ಭಾರತದ ನೆಲದ ಸೊಗಡನ್ನು, ಇಲ್ಲಿನ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗ ಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರರು, ಕವಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಚಿಂತಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು.
ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ, ದೇಶದ ಒಂದು ಮೂಲೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮ್ಯಾಂಡಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ವೀಕ್ಲಿ’ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಭಾರತೀಯನ ಮನೆಯ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ರೂಮಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮ್ಯಾಂಡಿ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯವಾದುದು. ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೇಖಕರನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಗುರುತಿಸಿ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಮ್ಯಾಂಡಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆರ್.ಕೆ. ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ ‘ಮಾಲ್ಗುಡಿ’ ಕಥೆಗಳು, ಮುಲ್ಕ್ ರಾಜ್ ಆನಂದ್ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯ ಬರಹಗಳು, ರಾಜಾ ರಾವ್, ಖುಷ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್, ಕಮಲಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮತ್ತು ನಯನತಾರಾ ಸೆಹಗಲ್ ಅವರಂಥ ದಿಗ್ಗಜರ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ‘ವೀಕ್ಲಿ’ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಯಿತು.
ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ನ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯುವ ಬರಹಗಾರ ರಸ್ಕಿನ್ ಬಾಂಡ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬರೆಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದ್ದೂ ಇದೇ ಮ್ಯಾಂಡಿ. ಹೊಸ ಬರಹಗಾರರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ವತಃ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಾಯಕ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಗೌರವಧನ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಹಿತ್ಯದಂತೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲೆಗೂ ಮ್ಯಾಂಡಿ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದರು.
ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಲ್ಲದ ಎಂ.ಎಫ್.ಹುಸೇನ್, ಎಫ್.ಎನ್. ಸೂಜಾ, ಎಸ್.ಎಚ್.ರಾಜಾ ಮತ್ತು ಕೆ.ಕೆ.ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಅವರಂಥ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರ ಕಲಾಕೃತಿ ಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಂಡಿ ‘ವೀಕ್ಲಿ’ಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
ಗೋವಾದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಯುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮಾರಿಯೋ ಮಿರಾಂಡಾ ಅವರನ್ನು ಮುಂಬೈಗೆ ಕರೆ ತಂದು, ‘ವೀಕ್ಲಿ’ಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ನೆಲೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಮ್ಯಾಂಡಿ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ. ಮಾರಿಯೋ ಅವರ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಮುಂದೆ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ‘ವೀಕ್ಲಿ’ಯ ಜೀವಾಳವಾದವು. ಈ ಮೂಲಕ ಮ್ಯಾಂಡಿ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಅಪರೂಪದ ಪೋಷಕರಾಗಿ ನಿಂತರು.