Leena Joshi Column: ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೂ ಎಕ್ಸ್‌ಪೈರಿ ಡೇಟ್ ಇದೆ!

ಅಮೃತಕಾಲ

ಲೀನಾ ಜೋಶಿ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಅದು ಅಧಿಕಾರ, ಗೌರವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷ ವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಸರಕಾರಿ ವಾಹನ, ಚಾಲಕ, ಸರಕಾರಿ ನಿವಾಸ, ಕಚೇರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಭದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಟೋಕಾಲ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಅವು ಹುದ್ದೆಯೊಂದಿಗೇ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹುದ್ದೆಯೊಂದಿಗೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಏರುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧೀನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಗೌರವದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಆದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಕಚೇರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.

ಪರಿಚಾರಕರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ವರ್ತಿಸು ತ್ತಾರೆ. ಈ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಬದುಕುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಹುದ್ದೆಯೇ ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಸರಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕುಟುಂಬವೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಕಾರಿ ವಾಹನ, ಚಾಲಕ, ಮನೆ, ಗೃಹಸಹಾಯ, ಭದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೌರವ ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪತ್ನಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರು ಸಹ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗೌರವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಗೌರವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಅವನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಹುದ್ದೆಗೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ನೆನಪಿಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Leena Joshi Column: ಚಿನ್ನ ಅಡವಿಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಏನಾಯಿತು ?

ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಲ್ವತ್ತು ಅಥವಾ ಐವತ್ತು ವರ್ಷ ದಾಟಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಮನೋ ವೃತ್ತಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಉಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು ತ್ತಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದೆಹಲಿಯ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ಕುಟುಂಬದ ಆರೋಗ್ಯ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯ, ವೃದ್ಧ ಪೋಷಕರ ಆರೈಕೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಅವರು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ದೆಹಲಿಗೆ ಹೋದರೆ ಒಂದೇ ಸಚಿವಾಲಯದ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳು, ಆಯೋಗಗಳು, ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಮುಖ ಗಳನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಣಬಹುದು. ಸರಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಸಚಿವರು ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆಡಳಿತದ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶಾಶ್ವತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ. ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯೂ ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ನಡುವೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಗೊಂಡು ಹಲವು ಅಽಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವಾವಧಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಸರಕಾರದ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೀತಿಗಳ ಕರಡು ರಚನೆ, ನಿಯಮಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕಾನೂನುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವzಗಿದೆ. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೆಲಸ.

ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶವೂ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವ ನಿಯಮ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲಿ ಲೋಪಗಳಿವೆ, ಯಾವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಕಡತಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ, ಯಾವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಅನುಭವ ಅವರಿಗೆ ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಯಶಸ್ವಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಮರ್ಥ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪರಿಶ್ರಮವಿದೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಜ್ಞಾನ ವನ್ನು ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿದರೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ ನೈತಿಕತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆಯ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನೆವರೆಗೆ ಸಲಾಂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಚಾರಕ ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರಕಾರಿ ವಾಹನ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಾಲಕ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೂರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹುದ್ದೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಗೌರವ ಕ್ಷಣಾರ್ಧ ದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ಸಮಾಜಸೇವೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಬರವಣಿಗೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹವರನ್ನು ಜನರು ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರವೇ ತನ್ನ ಗುರುತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದವರಿಗೆ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಜೀವನ ಖಾಲಿತನ ವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸರಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯೂ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಡಬೇಕು- ಹುದ್ದೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಶಾಶ್ವತ. ಅಧಿಕಾರ ಎಂದಿಗೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಸರಕಾರಿ ವಾಹನ, ಸರಕಾರಿ ಮನೆ, ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್, ಸಲಾಂ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹುದ್ದೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಮಾನವೀಯತೆ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಮನೋಭಾವ ಮಾತ್ರ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.

ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ಅನೇಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರ ಬರುವುದು ಸುಲಭವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುತ್ತಾ ಬದುಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೊಡ್ಡ ಮಾನಸಿಕ ಬದಲಾವಣೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಸೇವಾವಧಿ ವಿಸ್ತರಣೆ (Extension) ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಆಯೋಗಗಳು, ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು, ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಗದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಹುದ್ದೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರ, ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಇರುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶ, ಗುರಿ, ಲಾಭದಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಯಮಗಳೇ ಮುಖ್ಯ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳೇ. ಹಿಂದೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದವರು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಅಽಕಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಆದೇಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈಗ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕಾರ್ಯ ಕ್ಷಮತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಅವರನ್ನು ಅಸ್ವಸ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದವರೇ, ಈಗ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ಯೋಗಿಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಯಾರದ್ದೂ ತಪ್ಪಲ್ಲ; ಎರಡು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಂಸ್ಕೃತಿಯೇ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ದಾರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ (Consultancy) ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ದಶಕಗಳ ಅನುಭವವನ್ನು ಸರಕಾರ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಯಾರ ಅಧೀನದಲ್ಲೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಜೀವನವು ಮತ್ತೊಂದು ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸುವ ಕಾಲ ವಲ್ಲ; ಅನುಭವವನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ನೀಡುವ ಅಮೂಲ್ಯ ಅವಕಾಶ. ಅಧಿಕಾರ ಮುಗಿದರೂ ಜ್ಞಾನ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹುz ಮುಗಿದರೂ ಅನುಭವ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ.

ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂದರೆ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭ. ಆದರೆ ಆ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅಧಿಕಾರದ ನೆನಪುಗಳಿಗಿಂತ ಅನುಭವದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಬೇಕು. ಹುz ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಯಾರೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ, ಅದೇ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಉಳಿಯುವ ಸಂಪತ್ತು.

ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಶೀಲ ಸರಕಾರಿ ನೌಕರ ರಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಅಹಂಕಾರ ಬೆರೆತುಬಾರದಂತೆ, ಒಂದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕು. ದೇಶವನ್ನು ಕೇವಲ ಚುನಾಯಿತ ನಾಯಕರು ಮಾತ್ರ ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರದ ಅನುಭವಸಂಪನ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಉತ್ತಮ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತಮ ನೀತಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರಿಯ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ಅವನು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ; ಅಧಿಕಾರ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಜನರು ಅವನನ್ನು ಎಷ್ಟು ಗೌರವದಿಂದ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದೇ.