Vishweshwar Bhat Column: ವನರಾಜ್ ಭಾಟಿಯಾ ನೆನಪು

ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ

ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕ ಕಂಡ ಅಪ್ರತಿಮ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ವನರಾಜ್ ಭಾಟಿಯಾ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಭವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಗಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಬೆಸೆದು ಹೊಸದೊಂದು ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ ಮಹಾನ್ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ಜಾಹೀರಾತು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಏಳು ಸಾವಿರ ಜಿಂಗಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದ್ದು.

ಕೇವಲ ಮೂವತ್ತರಿಂದ ಅರವತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಜೀವ ತುಂಬಿದ ಭಾಟಿಯಾ, ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಇತಿಹಾಸದ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಸಮಾನಾಂತರ ಸಿನೆಮಾ, ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಒಪೆರಾ ಪ್ರಕಾರ ದಲ್ಲೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಸಂಗೀತ ಮಾಂತ್ರಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮುಂಬೈನ ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಮಿ ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ವನರಾಜ್ ಭಾಟಿಯಾ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದತ್ತ ತೀವ್ರ ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ; Vishweshwar Bhat Column: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾರದಿದ್ದರೇನಂತೆ, ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನೇ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಾಡಿ ಗೆದ್ದ ಕಪಿಲ್‌ ಶರ್ಮ

ಮುಂಬೈನ ಎಲಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಲಂಡನ್‌ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ‘ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್’ನಲ್ಲಿ ಹೋವರ್ಡ್ ಫರ್ಗುಸನ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ತೆರಳಿ, ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತ ವಿದುಷಿ ನಾದಿಯಾ ಬೌಲಾಂಜರ್ ಅವರ ಬಳಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.

ಇಂಥ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಉನ್ನತ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅವರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋ ಜನೆಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ವಿದೇಶ ದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಭಾಟಿಯಾ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಜಾಹೀರಾತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ. ಅರವತ್ತು ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜಾಹೀರಾತು ರಂಗದ ಸಂಗೀತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಇವರು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.

ಭಾರತೀಯ ಟಿವಿ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ‘ಲಿರಿಲ್’ ಸಾಬೂನಿನ ಜಲಪಾತದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ, ‘ಗಾರ್ಡನ್ ವರೇಲಿ’ ಸೀರೆಗಳ ಜಾಹೀರಾತು, ‘ಡ್ಯೂಲಕ್ಸ್’ ಪೇಂಟ್ಸ್, ‘ಕಾಲ್ಗೇಟ್’ ಹಾಗೂ ‘ಅಮುಲ್’ ಮುಂತಾದ ನೂರಾರು ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಸ್ಮರಣೀಯ ಜಿಂಗಲ್‌ಗಳು ಇವರ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದವು. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಏಳು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಂಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ಧ್ವನಿ ತುಣುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನದ ಸಾರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಡುವ ಅದ್ಭುತ ಕೌಶಲ ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ‌

ಇವರ ಜಿಂಗಲ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಜಾಹೀರಾತಾಗಿ ಉಳಿಯದೇ, ಭಾರತೀಯ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರ ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಜಾಹೀರಾತು ರಂಗದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಜತೆಜತೆ ಯ ಭಾಟಿಯಾ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಹೊಸ ಅಲೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಖ್ಯಾತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಭಾಟಿಯಾ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಭಾರತೀಯ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಿನಿಮಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ ವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.

ಬೆನೆಗಲ್ ಅವರ ‘ಅಂಕುರ್’, ‘ನಿಶಾಂತ್’, ‘ಮಂಥನ್’, ‘ಭೂಮಿಕಾ’, ‘ಜುನೂನ್’, ‘ಕಲಿಯುಗ್’ ಮತ್ತು ‘ಮಂಡಿ’ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಭಾಟಿಯಾ ನೀಡಿದ ಸಂಗೀತ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನವೀನವೆನಿಸಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಚರ್ವಿತಚರ್ವಣ ಹಾಡುಗಳ ಬದಲಾಗಿ, ಕಥೆಯ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳ ಆಂತರಿಕ ತಲ್ಲಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಇವರು ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.

ಭಾಟಿಯಾ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಪ್ರಗತಿಪರ ಧೋರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಿಂಫೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಾಗಗಳ ಅಪರೂಪದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣ ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಗದ್ದಲದ ಬದಲಿಗೆ ‘ಮೌನ’ಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಿ ಜಾಗ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದರು.

ಕಲೆ, ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿದ್ದ ವನರಾಜ್ ಭಾಟಿಯಾ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಸದಾ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಸೆಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ.