K V Chandramouli Column: ಇತಿಹಾಸ ಯಾರ ಸ್ವತ್ತು? ರೇವಣ್ಣಸಿದ್ಧರ ವಿವಾದದ ಸುತ್ತ
ಲೇಖಕರ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವರು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳು, ವಚನ ಪರಂಪರೆ, ವೀರಶೈವ-ಹಾಲುಮತ ಸಂವಾದಗಳು ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳ ಕುರಿತು ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ, ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
-
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ
ಕೆ.ವಿ.ಚಂದ್ರಮೌಳಿ
‘ವಚನಾಮೃತ’ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ರವಿ ಹಂಜ್ ಅವರು ಬರೆದ ‘ರೇಣುಕಾಚಾರ್ಯರು ಯಾನೆ ರೇವಣಸಿದ್ಧರು ಕುರುಬರೇ!?’ (ಮೇ 11) ಹಾಗೂ ‘ರೇವಣಸಿದ್ಧ: ಅಂತೆಕಂತೆಯ ಸಂತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಎಂಬ ಸೋಗು!’ (ಮೇ 12) ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಿದ ನಂತರ ನನ್ನ ಕೆಲವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ, ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಭಾವ ನಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಶಾಸನ, ಪುರಾಣ, ಜನಪದ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಮೂಲಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಲೇಖಕರು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಯತ್ನ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಲೇಖಕರ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವರು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳು, ವಚನ ಪರಂಪರೆ, ವೀರಶೈವ-ಹಾಲುಮತ ಸಂವಾದಗಳು ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳ ಕುರಿತು ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ, ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ತರುತ್ತಿರುವುದು ಅಭಿನಂದನಾರ್ಹ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಸನಗಳು, ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು, ಮಠಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ ಲೇಖನ ರಚಿಸಿರುವುದು ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: K V Chandramouli Column: ಸ್ವಮೂತ್ರ ಪಾನಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಪ್ರಮಾದಗಳು: ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕಥನವೇ ?
ಲೇಖನದ ಪ್ರಮುಖ ಬಲ ಅದರ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿದೆ - ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಸ್ವತ್ತಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ರೇವಣಸಿದ್ಧರ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೇ, ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಗಳು ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವಾರು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಎಂ.ಎಂ ಕಲಬುರ್ಗಿ ಅವರು ವಚನ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬಹುಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿಯೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡಿ.ಡಿ.ಕೋಸಾಂಬಿ ಭಾರತೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ರೋಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಪರಂಪರೆಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಮಹನೀಯರನ್ನು ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವುದು ಚಿಂತನೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಲೇಖಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಸಿರಿವಾಳ, ಕುಕ್ಕೇರಿ, ಹೊನ್ನಟಗಿ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸನಗಳು ಹಾಗೂ ಹಾಲು ಮತೋತ್ತೇಜಕ ಪುರಾಣ, ಗುರುವಂಶ ಕಾವ್ಯ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅವರ ವಾದಕ್ಕೆ ದಾಖಲೆ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವ, ದೇಶಿಕ, ಜಂಗಮ, ಆರಾಧ್ಯ, ಮಹೇಶ್ವರ ಮೊದಲಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಕಾಲಾಮುಖ-ವೀರಶೈವ ಪರಂಪರೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಓದುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಶೈವ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಮುಖ, ನಾಥ, ವೀರಶೈವ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಆಚರಣೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೆರೆತು ಬೆಳೆದಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಲೇಖಕರು ರೇವಣಸಿದ್ಧರನ್ನು ವಿಶಾಲ ಶೈವ ಪರಂಪರೆಯೊಳಗೆ ಅರ್ಥೈಸಲು ಮಾಡಿದ ಯತ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು.
ಅದೇ ರೀತಿ ಒಂದೇ ಹೆಸರಿನ ಅನೇಕ ಗುರುಗಳು ಎಂಬ ಲೇಖಕರ ವಾದವೂ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಠಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹೆಸರು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ, ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ, ನಿರಂಜನ ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರುಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಠಾಽಶರಿಂದ ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೇವಣಸಿದ್ಧ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಅನೇಕ ಯತಿಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಲೇಖಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1026ರಿಂದ 1208ರವರೆಗೆ ಇರುವ ಶಾಸನಾಧಾರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನಾವಽಯಾಗಿ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಕರ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸೂಚಿಸುವುದು ಇತಿಹಾಸಾತ್ಮಕ ಕಾಲಕ್ರಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಂಜಸ ವಾಗಿದೆ.
ಲೇಖನದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮತೋಲನದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಲೇಖಕರು ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಭಕ್ತಿಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬೀರೇಶ್ವರ, ಶಾಂತಮುತ್ತಯ್ಯ, ಹಾಲುಮತ ಪರಂಪರೆ, ಜನಪದ ಕಥನಗಳ ಮೂಲಕ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯವು ರೇವಣ ಸಿದ್ಧರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಲಗುರುಗಳಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಭಕ್ತಿಪರ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಲೇಖಕರು ಸೂಚಿಸಿರು ವುದು ಚಿಂತನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನದ ಭಾಷೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕರ ತರ್ಕಶಕ್ತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದರೂ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕಟುಪದಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನದ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಮಂಡೂಕ ಭಂಡಾರ, ಜಾತ್ಯಂಧ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳು ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಂತಹ ಸೂಕ್ಷ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ತರ್ಕವೇ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನಗಳು. ಭಾಷೆಯ ಮಿತತೆ ಸಂಶೋಧನಾವಾದದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆ.ಎ ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅಥವಾ ಷ. ಶೆಟ್ಟರ್ ಅವರಂತಹ ಸಂಶೋಧಕರು ತೀವ್ರ ಭಿನ್ನಾಭಿ ಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೂ, ಸಮತೋಲನದ ಭಾಷೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮಿತಭಾಷೆ ಲೇಖನದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸ ಬಹುದಿತ್ತು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವೆಡೆ ಲೇಖಕರು ಊಹಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಣಯಗಳತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಲುಮತ ಪದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕುರುಬ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಗುರುತುಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಆಚರಣೆ, ವೃತ್ತಿ, ಮಠ ಅಥವಾ ದೇವತಾ ಆರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಪದದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ಅಂತಿಮ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲ ಅತಿರೇಕದ ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖಕರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹನೀಯರನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವೆಂದು ಕಂಡಿವೆ. ಕನಕದಾಸ, ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣ ಮೊದಲಾದ ಮಹನೀಯರ ಪ್ರಭಾವ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಹನೀಯರನ್ನು ಜಾತಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಲೇಖಕರ ಸೂಚನೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.
ಲೇಖನದ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲಿಕ ಭಾಗ ಅದರ ಅಂತಿಮ ಸಂದೇಶ - ಇತಿಹಾಸವು ಸಮಸ್ತ ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮೃತಿ ಎಂಬುದು. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಬರುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ; ಹೊಸ ಶಾಸನಗಳು, ಹೊಸ ಪಠ್ಯಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಅರಿವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಜಾತೀಯ ಘರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, eನಪರ ಸಂವಾದದ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.
ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಬೇಕು. ಇಂತಹ ವೈಚಾರಿಕ, ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಲಕ್ಷಣ. ಒಂದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರ ಪರ-ವಿರೋಧ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಸಮಾಜದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಲೇಖಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿವಾದ ಮಂಡಿಸಲು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಓದುಗರ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ.
ಯಾವುದೇ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವೆಂಬುದು ವಿರಳ. ಹೊಸ ಶಾಸನ ಗಳು, ಹೊಸ ಪಠ್ಯಭೇದಗಳು, ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬಂದಂತೆ ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಗಳೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಜಾತೀಯ ಘರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಸಮಾಜದ ಜ್ಞಾನಪರ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ರವಿ ಹಂಜ್ ಅವರ ಲೇಖನವು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಭಾಷೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಊಹಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಶಾಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಓದಬೇಕು ಎಂಬ ಅವರ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಮನೋಭಾವದ ಮೇಲೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಪ್ರಜಾ ಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ. ಇಂತಹ ಚರ್ಚೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲೆ-ಆಧಾರಿತ, ಸಮತೋಲನದ ಮತ್ತು ಮಿತಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಲಿದೆ.