Vishweshwar Bhat Column: ಫ್ರೀಕೋನೊಮಿಕ್ಸ್ ಕುರಿತು
ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಜಿಡಿಪಿ ಅಥವಾ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ನಡೆವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ‘ಪ್ರಚೋದನೆ’ಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ. ಸ್ಟೀಫನ್ ಲೆವಿಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಫನ್ ಡಬ್ನರ್ ತಮ್ಮ ’Freakonomics’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ನ ಶಿಶುವಿಹಾರದ ಉದಾ ಹರಣೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ.
-
ಸಂಪಾದಕರ ಸದ್ಯಶೋಧನೆ
ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಜಿಡಿಪಿ ಅಥವಾ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ನಡೆವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ‘ಪ್ರಚೋದನೆ’ಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ. ಸ್ಟೀಫನ್ ಲೆವಿಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಫನ್ ಡಬ್ನರ್ ತಮ್ಮ ’Freakonomics’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ನ ಶಿಶುವಿಹಾರದ ಉದಾ ಹರಣೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ.
ಇದು ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಶಾಲೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಹೇಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ.
ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಮೊದಲು ನಾವು ‘ಪ್ರಚೋದನೆ’ ಎಂದರೇನು ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರಚೋದನೆಯು ಒಂದು ಗುಂಡು ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಂತೆ. ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Vishweshwar Bhat Column: ರೆಸಿಗ್ನೇಷನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಎಂದರೇನು ?
ಮೊದಲನೆಯದು, ‘ನೈತಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆ.’ ನಾನು ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ‘ತಪ್ಪು’ ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ಎರಡನೆಯದು, ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆ.’ ನಾನು ತಡವಾಗಿ ಹೋದರೆ ಇತರರು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಅಂದುಕೊಂಡಾರು? ಎಂಬ ಭಯ ಅಥವಾ ಗೌರವದ ಆಸೆ. ಮೂರನೆಯದು, ‘ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆ.’ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನನಗೆ ಹಣದ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ.
ಇಸ್ರೇಲ್ನ ಹೈಫಾದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತು ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರು ಸಂಜೆ 4 ಗಂಟೆಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅನೇಕರು ತಡವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಅದೇನೆಂದರೆ 10 ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಡವಾಗಿ ಬರುವ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ದಂಡ. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತರ್ಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕು. ಅಂದರೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಫಲಿತಾಂಶ ಉಲ್ಟಾ ಆಯಿತು!
ತಡವಾಗಿ ಬರುವ ಪೋಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ದಂಡ ವಿಧಿಸುವ ಮೊದಲು ಪೋಷಕರಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ‘ಅಪರಾಧಿ ಮನೋಭಾವ’ ಇತ್ತು.
ಶಿಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಯವನ್ನು ನಮಗಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪೋಷಕರನ್ನು ಬೇಗ ಬರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ‘ನೈತಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆ’ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ದಂಡವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ತಕ್ಷಣ, ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ನೈತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಪೋಷಕರು ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು - ನಾನು ಈಗ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿ ಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಈಗ ವ್ಯವಹಾರ.
ನಾನು ಮೂರು ಡಾಲರ್ ಕೊಟ್ಟರೆ, ನಾನು ಆರಾಮವಾಗಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮುಗಿಸಿ ಬರಬಹುದು. ದಂಡವು ಪೋಷಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ‘ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆ’ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ, ಅದನ್ನು ‘ಸೇವೆಯ ಶುಲ್ಕ’ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು.
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಅಂಶವೆಂದರೆ ದಂಡದ ಮೊತ್ತ. ದಂಡದ ಮೊತ್ತವು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು (ಸುಮಾರು 3 ಡಾಲರ್). ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ದಂಡವು ನೂರು ಡಾಲರ್ ಆಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಪೋಷಕರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಬೇಗ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ದಂಡವು ತಡವಾಗಿ ಬರುವುದು ಅಷ್ಟೊಂದು ದುಬಾರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸಿತು.
ಅಂದರೆ, ತಪ್ಪಾದ ಪ್ರಚೋದನೆಯು ತಪ್ಪು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಹಾಗಾದರೆ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದಾಗ ಏನಾಯಿತು? ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಯೋಗವು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ದಂಡವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಈಗ ಪೋಷಕರು ಮೊದಲಿನಂತೆ ಬೇಗ ಬರಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಅದು ತಪ್ಪು!
ದಂಡವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಪೋಷಕರು ತಡವಾಗಿ ಬರುವುದನ್ನು ಮುಂದು ವರಿಸಿದರು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈಗ ‘ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆ’(ದಂಡ) ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ‘ನೈತಿಕ ಪ್ರಚೋ ದನೆ’ (ಅಪರಾಧಿ ಮನೋಭಾವ) ಈಗಾಗಲೇ ನಾಶವಾಗಿತ್ತು. ಪೋಷಕರಿಗೆ ಈಗ ತಡವಾಗಿ ಬರುವುದು ಒಂದು ರೂಢಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆ ತೆರುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.