Dr D C Nanjuda Column: ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ !?

ಇತಿಹಾಸ ಚಕ್ರ

ಡಾ.ಡಿ.ಸಿ.ನಂಜುಂಡ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಕೆಲವು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮರಿಯಂ ನವಾಜ್ (ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಹಾಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೆಹಬಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆ) ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂದೂ, ಸಿಖ್ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಹಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ದಿಂದ ಕೆಲವು ರಸ್ತೆ, ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ‌

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿರುವ 15 ಸ್ಥಳಗಳ ಮರುನಾಮಕರಣವು ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 15 ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯೂ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಹಿಂದೆ ಇಸ್ಲಾಮೀಕರಣಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಹಿಂದೂ, ಸಿಖ್ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಸ್ಲಾಂಪುರವನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ನಗರವಾಗಿ, ಸುನ್ನತ್ ನಗರವನ್ನು ಸಂತ ನಗರವಾಗಿ, ಮುಸ್ತಫಾಬಾದ್ ಅನ್ನು ಧರ್ಮಪುರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಮೀದ್ ನಿಜಾಮಿ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಟೆಂಪಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: Dr D C Nanjunda Column: ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಜಾತಿಗಳ ಸದ್ದು !

ಅದೇ ರೀತಿ, ರೆಹಮಾನ್ ಗಲ್ಲಿಯನ್ನು ರಾಮ್ ಗಲ್ಲಿಯಾಗಿ, ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ಚೌಕವನ್ನು ಜೈನ ಮಂದಿರ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮೌಲಾನಾ ಜಫರ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಚೌಕವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚೌಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳೂ ಲಾಹೋರ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮರಣೆ, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಗೂ ಮುಂಚಿನ ಬಹು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ 15 ಹೆಸರುಗಳ ಮರುನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶಗಳು ಇವೆ, ಕೆಲವು ಆಗಬೇಕಿವೆ, ಕೆಲವಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ಇದೆ. ಆದರೂ ಹಳಬರು ಈ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವುದು ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಈ ಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಇಸ್ಲಾಮೀಕರಣ ಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರು ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಸ್ಲಾಂಪುರದ ಅಧಿಕೃತ ನಾಮಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ಚೌಕ್ ಅನ್ನು ಜೈನ ಮಂದಿರ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಹಾಗೂ ರೆಹಮಾನ್ ಗಲ್ಲಿಯನ್ನು ರಾಮ್ ಗಲ್ಲಿ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಇದರ ಹಿಂದೆ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳೂ ಇರಬಹುದೆಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಲಾಗದು. ಇದು ಆ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಹೊಸ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.

ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗು ತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ತನ್ನ ತೀವ್ರವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ಅಂತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಮರುಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತ ಸೇರಿದಂತೆ ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶವೂ ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಮಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರಬಹುದೆಂಬ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ, ಈ ಮರುನಾಮಕರಣದ ಹಿಂದೆ ಭಾರತದಿಂದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಪಡೆಯುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಖ್ವಾಜಾ ಆಸ್ತಿ- ಅವರು ನೀಡಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇಡೀ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪೂರ್ವಜರು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯು ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ, ಇಂದಿನಂತೆ ಹಿಂದೂ, ಮುಸ್ಲಿಂ, ಸಿಖ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರದ ಸಮಾಜಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು.

ಇಸ್ಲಾಂ ಈ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ, ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಬೆಳೆದುಬಂದಿದ್ದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಾಹೋರ್ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸವು ಬಹುಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ವಿಭಜನೆಗೂ ಮೊದಲು ಹಿಂದೂ, ಮುಸ್ಲಿಂ, ಸಿಖ್ ಮತ್ತು ಜೈನ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ನಗರದ ವ್ಯಾಪಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು. ದೇವಾಲಯಗಳು, ಗುರುದ್ವಾರಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಹಳೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಲಾಹೋರ್‌ನ ಹಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಚರ್ಚೆಯು ನಗರದ ಮರೆತು ಹೋದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೆನಪಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿರ ಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಿವಿಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣ ಕಾರರು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಮೂಲಕ ಇಸ್ಲಾಂ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ ದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.

ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ, ಯುದ್ಧ, ಬಲವಂತದ ಮತಾಂತರಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತಾಂತರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೆ, ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಫಿ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳೂ ಮತಾಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ. ಮೊಘಲರು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜವಂಶಗಳು ಈ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗದು.

ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜನಸಮು ದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ, ಭಾಷಿಕ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿವೆ. ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳು ಈ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿಸಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಸನಾತನ ಧರ್ಮ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ, ಜೈನ ಧರ್ಮ, ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಆದಿವಾಸಿ ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಗಳು ಈ ಉಪಖಂಡದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಕೇವಲ ನಾಮ-ಲಕಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಇತಿಹಾಸದ ಮರೆತುಹೋದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಪುನಃ ನೆನಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಇಂದಿನ ಭಾರತೀಯರು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿಯರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿವೆ. ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ದ್ವೇಷ ಬೆಳೆಸುವ ಬದಲು, ಹಂಚಿಕೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮರು ಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ಪ್ರದೇಶ ದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ, ಗಾಂಧಾರ ನಾಗರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆಗಳು ಬೆಳೆದಿದ್ದವು.

ಹರಪ್ಪ, ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಶಿಲಾದಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇಂದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ 1947ರ ದೇಶ ವಿಭಜನೆ ಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸುವುದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿಂದೆ ನಿಜವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿವೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ವರದಿ ಯಾಗಿರುವ 15 ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಅನುಷ್ಠಾನ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೊಸ ಚರ್ಚೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ದ್ದರೂ, ಭಾಷೆ, ಆಹಾರ, ಸಂಗೀತ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಮರೆಮಾಚುವುದರಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಾಮರಸ್ಯ ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಇತಿಹಾಸದ ಎಲ್ಲ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದು ಮಾತ್ರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯಾಗಬಲ್ಲದು